COGRAFYADERSi
  2. BÖLÜM HARiTA BiLGiSi
 

HARİTALAR GÜNLÜK HAYATIN HER ALANINDA KULLANILMAKTADIR. ŞEHİRLEŞME,NÜFUS,EKONOMİKFAALİYETLER,ASKERİ ALANLAR,TARIM,MADENCİLİK VS. HER ALANDA KULLANILMAKTADIR.
HARİTA :Harita, yeryüzünü kuşbakışı görünüşüne göre belli bir oranda küçülterek iki boyutlu düzlem üzerinde detaylı bir biçimde çizgilerle gösterme yöntemidir.
HARİTA ÇİZİM YÖNTEMLERİ
1-İzohips (Eşyükselti) Metodu Deniz seviyesinden eşit yükseltideki noktaların birleştirilmesiyle izohipsler elde edilir. Belli yükselti basamaklarına göre çizilen çok sayıda izohipsin meydana getireceği doku, yani bunların sık veya seyrek bir şekilde dağılışı, bir sahanın topoğrafyasında
mevcut unsurların harita üzerinde açıkça gösterilmesini sağlar. Diğer taraftan izohipsler (eşyükselti eğirisi) yerşekillerine ait ölçülebilen değerleri de ifade ederler



 

2.TARAMA YÖNTEMİ
Bu yöntemde eğimin fazla olduğu yerlerde taramalar kısa,kalın ve sık geçirilirken, eğimin azaldığı yerlerde uzun, ince veseyrek geçirilmektedir. Düz yerler ise boş bırakılmaktadır.  
 
3.GÖLGELENDİRME YÖNTEMİ
Haritanın bir köşesinden 45° açıyla ışık geldiği varsayılmaktadır. Buna göre ışık alan yerlerde herhangi bir işlem yapılmazken, ışık almayan yerde gölgeleme yapılmaktadır. Tek başına kullanışlı değildir. Haritacılıkta daha çok yardımcı bir yöntem olarak kullanılır. 
 
4-KABARTMA YÖNTEMİ
Maket türü haritalardır. Yer şekillerini en iyi gösteren haritalardır. Fakat yapılması ve taşınması zor olduğundan pek kullanışlı değildir.
 
 
5-RENKLENDİRME YÖNTEMİ
Bu yöntemde yer şekilleri renklerle ifade edilir. Her renk belirli bir yüksekliği göstermek için kullanılır.
 

 Projeksiyon Yöntemleri (haritalardaki bozulmaları azaltır)

 
Silindir Projeksiyonu: Ekvator çevresini göstermek için kullanılır. Bozulma Kutuplara doğru artar. Paralellerin boyu eşit gösterilir. Meridyenler Kutuplarda birleşmez.
Düzlem (ufki) Projeksiyonu:Orta enlemler çevresini göstermek için kullanılır. Bu projeksiyonla elde edilen haritalarda biçim ve alan bozulmaları çok fazladır. Bu haritalar daha çok denizcilik ve havacılıkta kullanılır.
Koni Projeksiyonu: Kutuplar çevresini göstermek için kullanılır.
 

 İzohipslerin Özellikleri:

 İZOHİPSLERİN ÖZELLİKLERİ

İç içe kapalı eğrilerdir.
Birbirini kesmezler.
Yükseltisi en az olan en dıştadır. Dıştan içe doğru yükselti artar.
Aralarındaki yükselti farkı birbirine eşittir (Equdistance)
İzohipslerin sık veya seyrek geçmesi yer şekillerine bağlıdır.  
İzohipslerin sık geçtiği yerde eğim fazladır. Seyrek geçtiği yerde eğim azdır.
Eğim arttıkça yatay mesafe kısalır
Aynı izohips çizgisi üzerindeki bütün noktalarda yükselti aynıdır.
İzohips çizgisi üzerinde olmayan bir noktanın kesin yükseltisi bilinemez.
Dağ dorukları (zirveler ) nokta halinde gösterilir.  
Akarsu vadileri yükseltinin arttığı yöne doğru girinti oluşturur.
Yükseltinin arttığı yöne doğru "U " harfi oluşmuş ise buna sırtdenir
Akarsudan sonraki ilk yükseltiler birbirine eşittir.
Kıyı çizgisi (deniz kıyısı) sıfır metredir.
Tabanı aynı olan iki tepe arasındaki küçük düzlüğe boyun denir.
Ok işareti çevresine göre çukur olan (kapalı çukur-çanak-krater) yerleri  gösterir.  


1.TEPE
2.VADİ
3.SIRT
4.BOYUN
5.ÇÖKÜNTÜ
6.DERİN VADİ
7. BURUN
8.UÇURUM
9.GEÇİT
10.DOLGU

 


 

KULLANIM AMAÇLARINA GÖRE  HARİTALAR
Haritaların kullanım alanları sayılamayacak kadar çoktur. Fiziki,siyasi,tarihi,beşeri toprak,jeoloji,madencilik, tarımsal faaliyetler,denizcilik havacılık,askeri amaçlar,şehircilik,bitkilerin dağılışı,sıcaklık,basınç haritaları vs..Günümüzde hemen her alanda haritalar değişik amaçlarla kullanılmaktadır.Kısacası haritalar insanların vazgeçilmez unsurudur. Haritalar kullanım amaçlarına göre isimlendirilir. 
Harita türleri
Harita yaşamın her alanında yardımcı araçlar olarak kullanılır.
Bir kentin imar planının çıkarılması, karayolu, demiryolu ya da köprü yapımı için en uygun yerin belirlenmesi, arkeoloji, coğrafya gibi birçok alanda araştırma yapılması sırasında haritalardan yararlanılır. Haritalar konularına ve ölçeklerine göre ikiye ayrılır.

Konularına Göre Haritalar

Konularına göre haritalar, kullanım amaçlarına göre genel haritalar ve özel haritalar olarak ikiye ayrılır.

Genel Haritalar

Toplumun geniş kesimi tarafından kullanılabilen haritalardır.

-
Topoğrafya Haritaları

İzohips (eş yükselti) eğrisi yöntemi ile yapılır. Araziyi ölçekleri oranında ayrıntıları ile gösterirler. Ölçekleri 1 / 20.000 ile 1 / 500.000 arasında değişir. 1 / 20.000'den büyük ölçekli olanlar kadastro işlerinde ve askeri amaçlarla kullanılır. Bu haritalardan ölçek, uzunluk alan ve eğim hesaplamada yararlanılır.

- Fiziki Haritalar

Fiziki haritalar, yeryüzünün kabartı ve çukurluklarını gösteren orta ya da büyük ölçekli haritalardır.

Fiziki haritalar hazırlanırken eş yükselti ve eş derinlik eğrileri geniş aralıklarla geçirilir. Bu aralıklar çeşitli renklerle boyanır. Yükseltiler genellikle yeşil, sarı ve kahverenginin çeşitli tonları ile, derinlikler ise açıktan koyuya mavi rengin tonları ile gösterilir.

- Siyasi ve İdari Haritalar

Yeryüzünde veya bir kıtada bulunan ülkeleri, bir ülkenin idari bölünüşünü, yerleşim merkezlerini gösteren haritalardır. Bu haritalardan uzunluk ve alan bulmada yararlanılır. Ancak yer şekilleri hakkında bilgi edinilemez.

- Duvar ve Atlas Haritaları

Eğitim ve öğretim amacına yönelik haritalardır. Ölçekleri 1 / 1.100.000'dan daha küçüktür. Dünya'nın tümünü, kıtaları veya ülkeleri gösterirler.

Özel Haritalar

Belirli bir konu için hazırlanmış haritalardır. Bu haritalardan bazıları şunlardır:

- Araziden Yararlanma Haritaları

Bir bölgede arazinin nasıl kullanıldığını gösteren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla ekili-dikili alanların, çayır ve mera alanlarının, orman alanlarının, bölünüşü ile kayalık, bataklık gibi kullanılmayan alanlar hakkında bilgi edinilir. Tarımın türü ve tarım ürünleri de bu haritalarda gösterilir.

- Ekonomi Haritaları

Dünya'nın bütününün ya da bir bölümünün ekonomik özelliklerini gösteren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla endüstri kuruluşlarının türü, sayısı, dağılışı, çalışanların sayısı hakkında bilgi edinilir.

- Hidrografya Haritaları

Bir bölgenin su potansiyeli (akarsular, göller, yeraltı suları, kaynaklar) hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla akarsuların drenaj tipi, akım miktarı, kanallar, göl sularının özellikleri, yeraltı sularının türü, kaynakların türü sayısı ve verimlilik derecesi hakkında bilgi edinilir.

-
İzoterm Haritaları

Bir bölgede, eş sıcaklıktaki noktaları birleştiren eğriye izoterm denir.

İzotermler yardımıyla çizilen izoterm haritalarından, bir bölgedeki sıcaklık dağılışı hakkında bilgi edinilir.

Sıcaklık dağılışını daha iyi gösterebilmek için, bu haritalar sıcaklık basamaklarına uygun olarak renklendirilir. Sıcak yerler için kırmızının tonları soğuk yerler için mavinin tonları kullanılır.

- Jeomorfoloji Haritaları

Bir bölgedeki şekillenme süreci yani iç ve dış güçlerin etkisiyle oluşan yer şekilleri hakkında bilgi veren haritalardır.

Bu haritalarda faylar, yamaçlar, vadi türleri, birikinti konileri, sekiler, ovalar ve daha bir çok yer şekli taranarak gösterilir. Yer şekillerinin kolay ayırt edilmesi amacıyla bu haritalar renklendirilir.

- Nüfus Haritaları

Dünya'nın bütününde ya da bir bölümündeki nüfusun dağılışı ve özellikleri hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalarda nüfus dağılışı noktalama ile gösterilir. Nüfus yoğunluğu haritaları ise renklendirilir.

- Toprak Haritaları

Bir bölgenin toprak özellikleri ve dağılışları hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalardan, yetiştirilecek ürünlerin belirlenmesi, buna bağlı olarak topraklardan daha iyi verim alınabilmesi gibi bir çok konuda yararlanılır.

Ölçeklerine Göre Haritalar

-
Büyük Ölçekli Haritalar

Ölçekleri 1 / 200.000'e kadar olan bu haritalarda :

Küçültme oranı azdır.
Ayrıntı fazladır.
Birim düzlemde gösterilen gerçek alan küçüktür.
Eşyükselti eğrileri arasındaki yükselti farkı azdır.
Planlar ve topoğrafya haritaları bu gruba girer.

- Orta Ölçekli Haritalar

Ölçekleri 1 / 200.000 ile 1 / 1.000.000 arasında olan haritalardır.

Ayrıntılar, büyük ölçekli haritalar göre daha azdır.

- Küçük Ölçekli Haritalar

Ölçekleri 1 / 1.000.000'dan daha küçük olan haritalarda;

Ayrıntı en azdır.
Küçültme oranı en fazladır.
Birim düzlemde gösterilen gerçek alan büyüktür.
Eşyükselti eğrileri arasındaki farkı fazladır.
Duvar ve atlas haritaları bu gruba girer

 
siyasi harita
  
fiziki harita

jeoloji haritası


magnetik şiddet haritası


deprem haritası

kuş göçlerinin haritası

suçların dağılışınıgösteren harita

iklim haritası

Son 300 hPa Haritası

basınç dağılışını gösteren harita

tarihi harita

 HARİTALARDA YOLCULUK
 HARİTALARDA KÜÇÜLTME ORANI (ÖLÇEKLER)

Ölçekler iki şekilde gösterilir:

  1. Kesir Ölçek:
  2. Çizik (Çizgi=Grafik) Ölçek
  3. Harita üze

rinde 1 birim uzunluğun gerçekte kaç birim uzunluğa eşit olduğunun bir kesirle belirlenmesidir. Örneğin, 1:100.000 kesirli ölçeğin kullanıldığı bir haritadaki 1 cm’lik uzunluk gerçekte 100.000 cm’ye eşittir ve 100.000 defa küçültme vardır.

Buna göre;

Haritada Gerçekte
1 cm 100.000 cm
1 cm 1.000 m
1 cm 1 km

Yatay bir kolon üzerinde, haritadaki bir birim uzunluğun gerçekte kaç birim olduğunu gösterir.

 

    1:400.000 ölçek hangi anlamları ifade eder?

    • 400.000 cm olarak birimdir.
    • 400.000 defa küçültme vardır.
    • 400.000 cm = 4 km’ye çevrilebilir.
    • 1:400.000 den daha büyük bir ölçeğe örnek 1:200.000, daha küçük bir ölçeğe örnek 1:600.000 dir.
    • Ölçeğin paydasına birim yazılmamasına rağmen, birim türü daima cm’dir.
    • Ölçeğin paydası kadar küçültme vardır.
    • Ölçeğin paydası birim olarak cm’dir. Bunu, hangi birim türü isteniyorsa ona çevirip işlem yapmak gerekir.
    • Ölçeğin paydası büyüdükçe harita küçülür, ölçeğin paydası küçüldükçe harita büyür. Şimdi bu dört özelliği bir örnekle açıklayalım:
    • HARİTALARDA KULLANILABİLECEK FORMÜLLER

      Ölçek

      Gerçek Uzaklık

      Harita Uzaklığı

      Ölçek Paydası

      = Gerçek Uzaklık
      = Gerçek Uzaklık
      = Harita Uzaklığı
      =
      Harita Uzaklığı : Gerçek Uzaklıkx Ölçeğin Paydası (km’ye çevrilecek): Ölçeğin Paydası: Haritadaki Uzaklık

      Gerçek Alan

      = Harita Alanı x (Ölçeğin Paydası)² (Payda km²’ye çevrilecek).

      Harita Alanı

      Gerçek alan, yer şekillerinin engebeli yüzeylerinin de hesaplanmasıyla bulunur. İzdüşüm alanı ise, engebeler dikkate alınmadan kuşbakışı görünüşten hareketle elde edilir. İzdüşüm alanı ile gerçek alan deniz ve göl yüzeyleri için aynı değeri ifade ederler. Ancak engebeli yüzeylerde gerçek alan değeri büyür. = Gerçek Alan : İzdüşüm Alanı

       

      Engebe derecesi

      Formülünden hareketle, çıkan değer ne kadar büyükse engebe o kadar fazladır.

      Türkiye’nin gerçek alanı yaklaşık 814.000 km² iken, izdüşüm alanı yaklaşık 780.000 km²’dir. Bu durum ülkemizin çok engebeli olduğunu göstermektedir.
      PARALEL VE MERİDYENLER
      cogb1s1.gifPARALELLER
      Ekvator'a paralel olarak çizildiği varsayılan hayali çemberlere paralel denir.

      Paralel çemberlerinin, Başlangıç paraleline (Ekvator) olan uzaklığının açı cinsinden değerine ise enlem denir. Enlem ve paralel birbirlerinin yerine kullanılırlar
      Ekvator'un 90 kuzeyinde, 90 da güneyinde olmak üzere, toplam 180 paralel bulunur.
      Başlangıç paraleli Ekvator'dur.
      En büyük paralel dairesi Ekvator'dur.
      Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kısalır. Buna karşılık paralel numaraları büyür.
      İki paralel arası uzaklığa bir enlem derecesi denir. Matematik konumu daha ayrıntılı olarak belirleyebilmek için, her paralel dairesi 60 dakikaya, her dakika 60 saniyeye bölünmüştür.
      90° paralelleri nokta halindedir.
      Paraleller birbirleriyle kesişmezler, birleşmezler.
      Paraleller doğu - batı doğrultusunda uzanırlar.
      Ekvator ile dönenceler arasında kalan enlemlere alçak enlemler, dönenceler ile kutup daireleri arasında kalan enlemlere orta enlemler, kutup daireleri ile kutup noktaları arasında kalan enlemlere de yüksek enlemler denir.
      Ardışık iki paralel arası uzaklık yaklaşık olarak 111 km dir. Bu uzaklıktan yararlanarak kuzey güney doğrultusunda ve aynı meridyen üzerinde bulunan iki nokta arasındaki uzunluk hesaplanabilir. 


      cogb1s3.gifMERİDYEN (BOYLAM)

      Bir kutuptan diğer kutba ulaşan, paralelleri dik açıyla kesen hayali yarım çemberlere meridyen denir.

      Meridyenlerin, Başlangıç meridyenine (Greenwich) olan uzaklığının açı cinsinden değerine ise boylam denir. Meridyen ve boylam birbirlerinin yerine kullanılırlar.
      Meridyenlerin Özellikleri

      Başlangıç meridyeninin 180 doğusunda, 180 de batısında olmak üzere, toplam 360 meridyen vardır.
      Başlangıç meridyeni İngiltere'nin başkentindeki Greenwich istasyonundan geçen meridyendir.
      İki meridyen arası uzaklığa bir boylam derecesi denir. Koordinatlarla bir yeri daha iyi belirleyebilmek için, her meridyen derecesi 60 dakikaya, her dakika 60 saniyeye bölünmüştür.
      Ekvator üzerinde iki meridyen arası uzaklık 111 km dir. Kutuplara doğru gidildikçe bu uzaklık azalır. Türkiye üzerinde ise iki meridyen arası uzaklık, yaklaşık olarak 85 - 86 km dir.
      Bütün meridyenlerin boyları birbirine eşittir.
      Aynı meridyen üzerinde bulunan bütün noktaların (Güneş karşısından aynı anda geçtiklerinden) yerel saatleri aynıdır.
      Meridyen dereceleri Greenwich'ten doğuya ve batıya gidildikçe büyür.
      Meridyenler kuzey - güney doğrultusunda uzanır.
      Bütün meridyenler kutuplarda birleşirler.
      Meridyenler bir paralel boyunca birbirlerinden eşit uzaklıkta bulunurlar.
      Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı 4 dakikadır.
      Boylamın Etkileri

      Boylamın Dünya üzerindeki en belirgin etkisi, yerel saat farklarını oluşturmaktır.


      YEREL SAAT

      Herhangi bir yerde, Güneş'in en tepede olduğu ana ya da gölge boyunun en kısa olduğu ana öğle vakti denir. Öğle vakti gün ortasıdır ve saat 12.00 olarak kabul edilir. Buna göre ayarlanan saat dilimine yerel saat denir.

      Yerel saat farkları, meridyenlerden faydalanılarak hesaplanabilir. Yerel saat hesaplarını yapabilmek için şunları öğrenmekte fayda vardır:

      Aynı meridyen üzerinde bulunan bütün noktaların öğle vakitleri aynı anda olur ve yerel saatleri birbirine eşittir.
      Aynı meridyen üzerinde bulunan noktaların yerel saatleri birbirine eşit olmasına rağmen (21 Mart ve 23 Eylül tarihleri hariç) Güneş'in doğma ve batma saatleri farklıdır. Bunun nedeni, Dünya ekseninin 23° 27' eğik olmasıdır. 
      ORTAK SAAT (ULUSAL SAAT)

      Çalışma hayatında, yerel saatlerin hepsini kullanmak mümkün değildir. Ticari ve ekonomik ilişkilerin kolaylaştırılması, haberleşme ve ulaşım hizmetlerinin hızlı ve düzenli bir şekilde yapılabilmesi için, yerel saatten farklı olarak, ortak saat ya da ulusal saat uygulamasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu nedenle her ülkenin, kendisine en uygun meridyenin yerel saatini bütün ülke sınırlarında geçerli hale getirmesiyle oluşan saate ortak saat adı verilmektedir.

      Doğu - batı doğrultusunda geniş olan ülkeler (A.B.D, Kanada, Çin, vb.) aynı anda birden çok ortak saat kullanırlar. Ancak doğu - batı yönünde dar olan ülkeler (Türkiye, İtalya, Bulgaristan, İspanya, vb.) ise aynı anda tek ortak saat kullanırlar.

      Türkiye'de, 1978 yılına kadar, 2. saat diliminde yer alan 30° Doğu meridyeninin yerel saati ortak saat olarak kullanılmıştır. 1978 yılından sonra, güneş ışınlarından daha fazla yararlanarak enerji tasarrufu sağlamak amacıyla, ileri ve geri saat uygulamasına geçilmiştir. Şöyle ki;

      Yaz döneminde 3. saat dilimine giren 45° Doğu meridyeninin yerel saati esas alınarak ileri saat uygulamasına geçilmiştir.

      Kış döneminde ise 2. saat dilimine giren 30° Doğu meridyeninin yerel saati esas alınarak geri saat uygulamasına geçilmektedir.

      SAAT DİLİMLERİ (ULUSLARARASI SAAT)

      Bilim ve tekniğin hızla gelişmesiyle ülkeler arası ekonomik ve siyasi ilişkilerin artması, buna bağlı olarak iletişimin hızlı olması uluslararası saatin doğmasına yol açmıştır. Bu sebeple saat dilimleri oluşturulmuştur. Dünya üzerinde 24 saat dilimi vardır.

       

      saatd.gif


      = Gerçek Alan : (Ölçek Paydası)²
      Ölçeklerle İlgili Genel Bilgiler:
      olarak değerlendirilir.
       
        Bugün 29806 ziyaretçikişi burdaydı! Free Site Counter
      Free Site Counter
       
       
      => Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=